همه چیز درباره قرص ضدبارداری

قرص‌ ضد بارداری به عنوان یکی از موثرترین و شایع‌ترین روش‌های جلوگیری از بارداری، در دنیا شناخته می‌شوند. این قبیل داروها حاوی هورمون‌هایی هستند که به تنظیم چرخه قاعدگی و جلوگیری از تخمک‌گذاری کمک می‌کنند. استفاده از قرص‌های ضد بارداری نه تنها به کنترل بارداری ناخواسته کمک می‌کند، بلکه می‌تواند از بروز بعضی از مشکلات بهداشتی و بیماری‌ها نیز جلوگیری کند.

هدف این مقاله بررسی جزئیات مختلف مربوط به قرص‌های ضد بارداری است. در ادامه به تداخل‌های دارویی، افرادی که نباید از این قرص‌ها استفاده کنند، مسائل مربوط به پریود شدن حین مصرف، عوارض جانبی و مدت اثرگذاری آن‌ها خواهیم پرداخت. پس برای پاسخ به سوالات خود و طرز استفاده صحیح از قرص ضدبارداری تا انتهای مطلب همراه ما باشید.

قرص ضدبارداری چیست؟

قرص ضدبارداری (Oral contraceptive pill , OCP, Combined oral contraceptive pill) به گروهی از داروهای به شکل قرص گفته می‌شود که برای پیشگیری از بارداری مصرف می‌شوند. این داروها از پرکاربردترین روش‌های پیشگیری از بارداری در سراسر جهان هستند.

انواع قرص ضدبارداری

قرص‌های ضد بارداری به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: قرص‌های ترکیبی و قرص‌های پروژستینی. هر یک از این نوع‌ها ویژگی‌ها و مکانیسم‌های عمل خاص خود را دارند که در ادامه به تفصیل بررسی می‌شود.

• قرص ضدبارداری ترکیبی

قرص‌های ترکیبی حاوی دو نوع هورمون، یعنی استروژن و پروژسترون هستند. این نوع قرص‌ها معمولاً به صورت روزانه مصرف می‌شوند و هدف آن‌ها جلوگیری از بارداری و تنظیم چرخه قاعدگی است.

قرص‌های ضد حاملکی ترکیبی با جلوگیری از تخمک‌گذاری و  مهار هورمون‌های آزادکننده، مانع از آزاد شدن تخمک از تخمدان‌ها می‌شوند. در نتیجه، تخمک‌گذاری صورت نمی‌گیرد و فرصتی برای بارداری ایجاد نمی‌شود.

همچنین این قرص‌ها مخاط رحم را تغییر می‌دهند تا در صورت آزاد شدن تخمک، محیط مناسبی برای کاشته شدن آن و بارداری وجود نداشته باشد. همچنین، ترکیب این هورمون‌ها بر حرکت اسپرم در داخل رحم تأثیر می‌گذارد و امکانات رسیدن آن‌ها به تخمک را کاهش می‌دهد.

• قرص‌ ضد بارداری پروژسترونی

قرص‌های پروژسترونی (که به‌عنوان “قرص‌های تک‌هورمونی” نیز شناخته می‌شوند) فقط حاوی هورمون پروژسترون هستند. این نوع قرص‌ها معمولاً برای زنانی که نمی‌توانند از استروژن استفاده کنند، تجویز می‌شوند.

قرص‌های پروژستینی نیز با تغییر مخاط رحم، مانع از بارداری می‌شوند. اما در برخی موارد، ممکن است تخمک‌گذاری اتفاق بیفتد.این نوع قرص‌ها برای زنانی که به استروژن حساسیت دارند یا در دوران شیردهی هستند، مناسب‌ هستند. همچنین، می‌توانند به درمان نامنظمی قاعدگی و تسکین علائم مرتبط با یائسگی کمک کنند.

معمولاً عوارض جانبی این نوع قرص‌ها کمتر از قرص‌های ترکیبی است، اما ممکن است عوارضی مانند تغییرات خلقی، خون‌ریزی غیرطبیعی و افزایش وزن را به همراه داشته باشند.

مقایسه انواع قرص ضد بارداری

مقایسه قرص‌های ترکیبی و پروژستینی به تعدادی از معیارها بستگی دارد شامل عوارض جانبی، نوع هورمونی که در بدن فرد وجود دارد و سوابق پزشکی.

میزان اثرگذاری

هر دو نوع قرص‌ها در صورت مصرف صحیح، اثرگذاری بالایی در جلوگیری از بارداری دارند. اما قرص‌های ترکیبی معمولاً به دلیل وجود دو هورمون، مؤثرتر هستند.

عوارض جانبی

قرص‌های ترکیبی عوارض جانبی بیشتری چون سردرد، تهوع و تغییرات خلقی دارند. در حالی که قرص‌های پروژستینی ممکن است عوارض کمتری ایجاد کنند، اما در مورد تنظیم دقیق چرخه قاعدگی ممکن است کارآیی کمتری داشته باشند.

شرایط پزشکی خاص

زنان مبتلا به مسائل سلامتی خاص، مانند فشار خون بالا یا اختلالات لخته خون، غالباً به قرص‌های پروژستینی روی می‌آورند، زیرا خطرات مربوط به هورمون استروژن را ندارند.

انتخاب نوع قرص مناسب بستگی به نیاز فرد، سوابق پزشکی و مشاوره با پزشک دارد.

عوارض جانبی و نکات احتیاطی

استفاده از قرص‌های ضد بارداری می‌تواند برای بسیاری از زنان مزایای فراوانی به همراه داشته باشد، اما ممکن است با عوارض جانبی نیز همراه باشد. این عوارض به دو دسته اصلی رایج و نادر تقسیم می‌شوند. همچنین، برخی نکات احتیاطی وجود دارد که افراد باید در نظر بگیرند، به‌ویژه زنانی که در معرض خطرات خاصی هستند.

عوارض جانبی قرص‌های ضد بارداری

عوارض جانبی رایج ناشی از مصرف قرص‌های ضد بارداری ممکن است شامل موارد زیر باشد:

تهوع

برخی زنان در اوایل مصرف قرص‌ها ممکن است دچار حالت تهوع شوند که معمولاً با گذر زمان کاهش می‌یابد.

سردرد

تغییرات هورمونی ناشی از مصرف دارو می‌تواند باعث سردرد یا میگرن در برخی زنان شود.

تغییرات وزنی

برخی زنان ممکن است در نتیجه تغییرات هورمونی دچار افزایش یا کاهش وزن شوند.

تغییرات قاعدگی

از جمله خونریزی‌های غیرمعمول یا لکه‌بینی بین پریودها.

تغییرات روحی و خلقی

برخی زنان ممکن است تغییرات خلقی و احساسات ناخوشایندی را تجربه کنند.

این عوارض معمولاً خفیف هستند و در بسیاری از موارد با ادامه مصرف قرص‌ها کاهش می‌یابند.

لخته شدن خون

استفاده از قرص‌های ترکیبی با افزایش خطر لخته شدن خون (ترومبوز) مرتبط است. این حالت می‌تواند منجر به مشکلاتی مانند DVT (لخته خون در رگ‌های عمقی) یا آمبولی ریه شود.

مشکلات قلبی یا سکته مغزی

در برخی موارد، به ویژه در زنان سیگاری یا افرادی که دارای مشکلات زمینه‌ای قلبی هستند، استفاده از این قرص‌ها می‌تواند خطر سکته مغزی یا حمله قلبی را افزایش دهد.

بیماری‌های کبدی

در موارد نادر، مصرف قرص‌ها می‌تواند منجر به مشکلات کبدی یا تومورهای کبدی شود.

انواع قرص‌های ضدبارداری بر اساس تعداد روز

قرص‌های ضد بارداری ۲۸ روزه

این نوع قرص‌ها به‌طور کلی در بسته‌بندی‌های ۲۸ عددی عرضه می‌شوند و مصرف آن‌ها به مدت ۲۸ روز به‌صورت روزانه توصیه می‌شود. ترکیبات این قرص‌ها معمولاً شامل هورمون‌های استروژن و پروژستین هستند که در ۲۱ تا ۲۶ قرص اول موجودند.

در واقع، هورمون‌های موجود در این قرص‌ها از بارداری جلوگیری می‌کنند و همچنین می‌توانند قاعدگی را تنظیم کرده و علائم پیش از قاعدگی را کاهش دهند. در ۴ تا ۷ روز آخر بسته، فرد معمولاً دچار قاعدگی می‌شود که این امر به‌دلیل عدم وجود هورمون‌ها در این قرص‌ها یا وجود دارونما (قرص‌های غیرفعال) است.

قرص‌های ضد بارداری ۳۶۵ روزه

قرص‌های ضد بارداری ۳۶۵ روزه جدیدترین نوع از داروهای ضد بارداری هستند که برای یک سال کامل تجویز می‌شوند. در این روش، زنان به‌طور روزانه یک قرص مصرف می‌کنند و ممکن است قاعدگی آن‌ها به‌طور قابل ملاحظه‌ای سبک‌تر شود یا حتی به‌کلی متوقف گردد.

استفاده از این نوع قرص به زنان این امکان را می‌دهد که قاعدگی خود را بدون هیچ گونه عوارض جانبی و در شرایطی قابل پیش‌بینی کنترل کنند. از آن‌جا که این نوع قرص‌ها به‌خصصوص برای زنان فعال و پرمشغله طراحی شده‌اند، می‌توانند یکی از بهترین گزینه‌ها برای پیشگیری از بارداری در نظر گرفته شوند.

قرص‌ ضد بارداری ۹۱ روزه

قرص‌های ۹۱ روزه، به عنوان یک گزینه دیگر برای پیشگیری از بارداری، از ۸۴ قرص هورمونی و ۷ قرص غیرفعال تشکیل شده‌اند. در این نوع، باید به مدت ۸۴ روز هر روز یک قرص مصرف شود و در ۷ روز آخر، قاعدگی اتفاق می‌افتد.

این سیستم دوز بلندمدت ممکن است به زنانی که خواهان کاهش تعداد روزهای قاعدگی یا حتی توقف آن هستند، کمک کند.

تداخل های دارویی با قرص ضد بارداری

استفاده از قرص‌های ضد بارداری می‌تواند تحت تأثیر داروهای دیگر قرار گیرد. برخی از داروها ممکن است سطح هورمون‌های موجود در قرص‌های ضد بارداری را کاهش دهند و در نتیجه اثربخشی آن‌ها در جلوگیری از بارداری را تحت تأثیر قرار دهند. در ادامه، به بررسی دسته‌های مختلف داروها که می‌توانند با قرص‌های ضد بارداری تداخل داشته باشند، می‌پردازیم.

آنتی‌بیوتیک‌ها

بسیاری از زنان بر این باورند که همه آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند بر اثر بخشی قرص‌ضد بارداری تأثیر بگذارند، اما این مورد تنها به برخی از آن‌ها مربوط می‌شود. آنتی‌بیوتیک‌های مشخص، به ویژه ارفیتروماستین (rifampicin) و ریفامپین (rifampin)، می‌توانند متابولیسم قرص‌های ضد بارداری را افزایش دهند و در نتیجه سطح هورمون‌های فعال را کاهش دهند.

این آنتی‌بیوتیک‌ها با تحریک کبد، سرعت تجزیه هورمون‌های استروئیدی موجود در قرص‌ها را افزایش می‌دهند و ممکن است موجب کاهش سطح هورمون‌های استروژن و پروژسترون در بدن شوند.

اگر فردی مجبور به مصرف این نوع آنتی‌بیوتیک‌ها باشد، توصیه می‌شود از روش‌های کمکی دیگر به همراه قرص‌های ضد بارداری استفاده کند تا خطر بارداری ناخواسته کاهش یابد.

 داروهای ضد افسردگی

برخی از داروهای ضد افسردگی ممکن است با عملکرد قرص‌های ضد بارداری تداخل داشته باشند، به ویژه داروهای مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs). هرچند که بیشتر SSRIs تأثیر چشم‌گیری بر اثربخشی قرص‌های ضد بارداری ندارند، اما برخی از داروها مانند نورتریپتیلین (nortriptyline) و فلوکستین (fluoxetine) ممکن است بر متابولیسم هورمون‌ها تأثیر بگذارند.

این داروها ممکن است بر سیستم کبدی تأثیر بگذارند و بنابراین می‌توانند موجب تغییر در سطوح هورمونی شوند. یک مشاوره دقیق در این زمینه ضروری است.

در صورت مصرف داروهای ضد افسردگی، بهتر است با پزشک در مورد تأثیر آن‌ها بر اثربخشی قرص‌های ضد بارداری مشورت شود.

داروهای ضد تشنج

داروهای ضد تشنج نیز می‌توانند بر اثربخشی قرص‌های ضد بارداری تأثیر بگذارند. برخی از این داروها، به ویژه کاربامازپین (carbamazepine) و فنی توئین (phenytoin)، با افزایش متابولیسم هورمون‌های استروئیدی می‌توانند موجب کاهش سطح هورمون‌ها شوند و به دنبال آن، خطر بارداری ناخواسته افزایش یابد.

این داروها باعث افزایش فعالیت آنزیم‌های کبدی می‌شوند که موجب می‌شود هورمون‌های موجود در قرص‌های ضد بارداری سریع‌تر از بدن حذف شوند.

فراموشی مصرف قرص ضدبارداری

 

فراموشی مصرف این قرص‌ها ممکن است برای بسیاری از زنان اتفاق بیفتد. در ادامه  به اقدامات لازم در این مواقع قدامات زیر را انجام دهید:

1. اقدام فوری پس از فراموشی مصرف قرص

اگر مصرف قرص ضدبارداری خود را فراموش کرده‌اید، نخستین اقدام این است که به محض یادآوری، آن را مصرف کنید. در صورتی که تا روز بعد فراموش کرده‌اید، بهتر است دو قرص را به‌طور همزمان مصرف کنید. یا یک قرص اورژانسی را جایگزین کنید. این کار به جبران اشتباه شما و بازگشت به روند مصرف عادی کمک می‌کند.

2. فراموشی‌های پی‌درپی

حال اگر شما دو روز متوالی فراموش کرده‌اید که قرص‌هایتان را مصرف کنید، روزی که به یاد می‌آورید، دوباره دو قرص مصرف کنید و در روز بعد هم همین روند را ادامه دهید. پس از آن می‌توانید به برنامه معمول خود بازگردید.

در صورتی که فراموشی شما بیش از دو روز ادامه داشته باشد، مهم است که با پزشک خود تماس بگیرید. پزشک ممکن است شما را راهنمایی کند که به‌جای ادامه مصرف قرص‌های خود، یک بسته جدید را از روز یکشنبه شروع کنید یا مصرف بقیه قرص‌ها را کنار بگذارید و از روزی که با پزشک مشورت کرده‌اید، یک بسته جدید آغاز کنید.

3. استفاده از روش‌های ضدبارداری دیگر

یکی از نکات مهم در زمان فراموشی مصرف قرص‌ها، استفاده از یک روش ضدبارداری دیگر تا زمان اتمام بسته قرص است. این به این دلیل است که فراموشی در مصرف قرص ممکن است خطر آزاد شدن تخمک از تخمدان‌های شما را افزایش دهد و احتمال بارداری ناخواسته بیشتر می‌شود.

4. تأخیر در پریود

اگر شما پریود خود را به تاخیر انداختید و یکی یا چند قرص فعال را فراموش کرده‌اید، توصیه می‌شود که تست بارداری انجام دهید. همچنین اگر دو دوره پریود نشدید، حتی اگر تمام قرص‌های خود را طبق برنامه مصرف کرده‌اید، باید حتماً آزمایش بارداری بدهید تا از وضعیت خود باخبر شوید.

5. پریود نشدن در اثر مصرف قرص

با مصرف برخی از انواع قرص‌های ضدبارداری، ممکن است پریود شما به تأخیر بیفتد یا حتی قطع شود. در این مواقع، بسیار مهم است که قبل از شروع مصرف قرص‌ها، با پزشک خود در مورد انتظارات و علائم احتمالی صحبت کنید. همچنین، باید به دستورالعمل‌های پزشک در خصوص اقدامات لازم در صورت پریود نشدن دقت کنید.

چه کسانی نباید از قرص ضد بارداری استفاده کنند؟

قرص‌های ضد بارداری یکی از محبوب‌ترین و مؤثرترین روش‌های کنترل بارداری هستند، اما برای همه زنان مناسب نیستند. بهتر است قبل از شروع مصرف این قرص‌ها، افرادی که در گروه‌های پرخطر قرار دارند، شناسایی شوند. در اینجا به بررسی گروه‌هایی می‌پردازیم که نباید از قرص‌های ضد بارداری استفاده کنند یا باید با احتیاط بیشتری به این موضوع نگاه کنند.

افراد سیگاری (به‌ویژه در سنین بالای 35)

یکی از بزرگ‌ترین خطرات مصرف قرص‌های ضد بارداری در میان افرادی که سیگار می‌کشند، بروز مسائل مربوط به قلب و عروق است. این خطر به‌ویژه در زنان بالای 35 سال که سیگار می‌کشند، افزایش می‌یابد. مصرف این قرص‌ها در این گروه می‌تواند احتمال بروز لخته‌های خونی، سکته مغزی و حملات قلبی را افزایش دهد. به همین دلیل، پزشکان معمولاً توصیه می‌کنند که زنانی که سیگار می‌کشند، به دنبال روش‌های جایگزین جلوگیری از بارداری باشند.

زنان باردار یا شیرده

زنان باردار نمی‌توانند از قرص‌های ضد بارداری استفاده کنند زیرا این داروها می‌توانند بر بارداری و سلامت جنین تأثیر منفی بگذارند. در مورد زنان شیرده نیز، توصیه می‌شود که از قرص‌های ترکیبی که حاوی استروژن هستند، خودداری کنند، زیرا این هورمون‌ها می‌توانند تولید شیر را کاهش دهند. در این موارد، معمولاً از قرص‌های پروژسترونی (Mini-Pill) یا روش‌های غیرهورمونی برای جلوگیری از بارداری استفاده می‌شود.

افراد با سابقه بیماری‌های قلبی، فشار خون بالا یا دیابت

زنان با سابقه بیماری‌های قلبی یا عروقی باید با احتیاط شدید و فقط تحت نظارت پزشک از قرص‌های ضد بارداری استفاده کنند. این قرص‌ها می‌توانند خطر بروز عوارض جدی، از جمله حملات قلبی و سکته‌ها را افزایش دهند. همچنین، بیمارانی که فشار خون بالایی دارند نیز باید از این داروها پرهیز کنند، زیرا مصرف آن‌ها می‌تواند باعث افزایش بیشتر فشار خون و عوارض ناشی از آن شود.

دیابت نیز یکی از شرایطی است که می‌تواند تأثیر منفی بر عوارض ناشی از مصرف قرص‌های ضد بارداری بگذارد. زنانی که دیابت دارند، به‌ویژه در صورت وجود عوارض جانبی مانند مشکلات قلبی یا کلیوی، باید با پزشک خود در مورد گزینه‌های جایگزین مشورت کنند.

افرادی که دچار میگرن‌های قاعدگی هستند

زنان مبتلا به میگرن‌های شدید و مکرر، به‌ویژه اگر میگرن‌ها با علامت‌های نورولوژیک (مانند دردهای وابسته، کاهش بینایی یا خواب‌رفتگی) همراه باشد، باید از مصرف قرص‌های ضد بارداری که حاوی استروژن هستند خودداری کنند. این نوع میگرن‌ها می‌توانند با مصرف استروژن تشدید شوند و خطر سکته مغزی را بالا ببرند.

افرادی با سابقه لخته‌ شدن خون

جلوگیری از بارداری با استفاده از قرص‌های ترکیبی می‌تواند خطر لخته‌های خونی را افزایش دهد. زنانی که دارای سابقه تاکنون وجود از لخته‌های خونی در عروق پا یا ریه‌ها بوده‌اند، باید از مصرف این داروها خودداری کنند. در این موارد، پزشک معمولاً روش‌های غیرهورمونی یا قرص‌های پروژسترونی را توصیه می‌کند.

کسانی که به داروهای خاصی نیاز دارند

برخی از داروها می‌توانند با قرص‌های ضد بارداری تداخل داشته باشند و اثر بخشی آن‌ها را کاهش دهند. به‌ویژه داروهایی مثل آنتی‌بیوتیک‌ها، داروهای ضد تشنج و برخی از داروهای گیاهی (مانند سنجد) می‌توانند اثر هورمونی قرص‌ها را کاهش دهند. افرادی که این داروها را مصرف می‌کنند، باید با پزشک خود درباره روش‌های موثر برای جلوگیری از بارداری مشورت کنند.

مزایای استفاده از قرص‌های ضد بارداری

استفاده از قرص‌های ضد بارداری به عنوان یکی از روش‌های شایع و مؤثر کنترل بارداری دارای مزایای متعددی است. این مزایا شامل کنترل بارداری، تنظیم چرخه قاعدگی، کاهش درد و علائم قاعدگی می‌شوند.

کنترل بارداری

قرص‌های ضد بارداری به‌طور کلی دارای درصد بالای موفقیت در جلوگیری از بارداری هستند. بر اساس آمار، در صورتی که این قرص‌ها به درستی و در زمان مقرر مصرف شوند، نرخ موفقیت آن‌ها نزدیک به 99 درصد است. این بدان معنی است که در صورت مصرف صحیح، تنها 1 نفر از 100 زن که از این روش استفاده می‌کند، در یک سال باردار خواهد شد. اما در صورت فراموش کردن مصرف یا استفاده نادرست، میزان موفقیت می‌تواند کاهش یابد.

تنظیم چرخه قاعدگی: کاهش درد و علائم

قرص‌های ضد بارداری نقش مهمی در تنظیم چرخه قاعدگی ایفا می‌کنند. مصرف این قرص‌ها می‌تواند به کاهش نوسانات قاعدگی، منظم‌تر شدن عادت ماهانه و کاهش سایر علائم مرتبط با قاعدگی کمک کند.

کاهش درد قاعدگی

مصرف قرص‌های ضد بارداری منجر به کاهش دردهای قاعدگی (دیسمنوره) می‌شود. این به دلیل اثرات هورمونی است که بر روی انقباضات رحم و تنظیم سطوح هورمونی بدن تأثیر می‌گذارد.

کاهش علائم پیش از قاعدگی (PMS)

این قرص‌ها می‌توانند به کاهش علائم پیش از قاعدگی مانند تنش‌های روحی، افسردگی، و تغییرات خلقی نیز کمک کنند، که معمولاً بخشی از تجربه قاعدگی هستند.

پیشگیری از بیماری‌های خاص

استفاده از این قرص‌ها می‌تواند به کاهش خطر بروز بیماری‌های خوش‌خیم و بدخیم تخمدان و رحم کمک کند. همچنین، تعدادی از مطالعات نشان داده‌اند که استفاده از این قرص‌ها می‌تواند خطر ابتلا به سرطان تخمدان و رحم را کاهش دهد.

کنترل آکنه و مشکلات پوستی

برخی از انواع قرص‌ ضد بارداری می‌توانند به بهبود وضعیت آکنه و کنترل مشکلات پوستی مرتبط با نوسانات هورمونی کمک کنند.

کاهش خونریزی در قاعدگی

برای زنانی که به شدت با خونریزی‌های شدید پریودی (منوراژی) مواجه‌اند، این نوع قرص‌ها می‌توانند به کاهش مقدار خونریزی کمک کنند و در نتیجه کیفیت زندگی را بهبود بخشند.

کلام پایانی

به یاد داشته باشید قرص‌های ضد بارداری یکی از روش‌های مؤثر و رایج کنترل باروری هستند، اما برای همه افراد مناسب نیستند..

مشاوره با پزشک قبل از شروع هرگونه دارویی از جمله قرص‌های ضد بارداری بسیار اهمیت دارد. پزشک می‌تواند با بررسی سابقه پزشکی، شرایط سلامتی و نیازهای فردی، بهترین روش جلوگیری از بارداری را توصیه کند و خطرات احتمالی را کاهش دهد. با ارزیابی دقیق و آگاهی از گزینه‌های موجود، زنان می‌توانند تصمیمات بهتری برای مدیریت سلامت باروری خود اتخاذ کنند.

در نهایت، مسئولیت‌پذیری در انتخاب و استفاده از داروها، به ویژه قرص‌های ضد بارداری بسیار مهم و حیاتی است و تاثیر زیادی بر آرامش روانی بانوان میگذارد.

سوالات متداول