براساس اطلاعیههای بانک مرکزی ایران در راستای تسهیل تجارت خارجی کشور، توسعه بازار ارز تجاری و مدیریت بازار ارز از شنبه 24 آذرماه نرخ ارز نیما و از 1 بهمنماه 1403 نیز سامانه نیما به طور کامل حذف خواهدشد.
این تصمیم مهم در حالی اتخاذ شد که نرخ دلار در این سامانه تا آن زمان در کانال 54 هزار تومان متوقف شده بود، اما بعد از این تغییر، بهطور ناگهانی به بالای 60 هزار تومان افزایش یافت و هماکنون در کانال 61 هزار تومان قرار دارد.
سامانه نیما (نظام یکپارچه معاملات ارز) در سال 1397 به منظور مدیریت بازار ارز و تسهیل دسترسی تجار و واردکنندگان به ارز مورد نیاز خود راهاندازی شد. این سامانه تلاش کرد تا ضمن ارائه نرخ ارزی شفاف، نوسانات ارزی را کاهش دهد و به تجار و صادرکنندگان ایران کمک کند تا به راحتی به ارز مورد نیاز خود دسترسی پیدا کنند. با این حال، بر اساس آمار و ارزیابیهای صورتگرفته، نرخهایی که در این سامانه ارائه میشد، همیشه با واقعیتهای بازار آزاد همخوانی نداشتند. این موضوع موجب بروز چالشهایی برای تجار و مسائل مربوط به صادرات و واردات کالاها گردید.
پیامدهای اقتصادی حذف ارز نیمایی
حذف سامانه نیما و نرخ ارز مرتبط به آن ممکن است پیامدهای مختلف اقتصادی در پی داشته باشد:
-
تأثیر بر نرخ ارز
با حذف نرخ نیما، احتمالاً نرخ ارز بازار آزاد بیشتر و بیشتر از نرخهای نیما فاصله خواهد گرفت. این تغییر ممکن است به افزایش نوسانات نرخها منجر شود، که میتواند بر روی واردات و صادرات تأثیرات قابل توجهی داشته باشد.
-
آرامش بازار ارز
اگرچه در ابتدا ممکن است با نوسانات بیشتری مواجه باشیم، اما در میانمدت امیدواریم که آرامش بیشتری در بازار ارز برقرار شود، به ویژه اگر بانک مرکزی بهطور فعال در مدیریت قیمتها دخالت کند.
-
تأثیر بر صادرکنندگان و واردکنندگان
با حذف این سامانه، صادرکنندگان ممکن است با چالشها و اماکن تجاری جدیدی روبرو شوند. از سویی دیگر، واردکنندگان نیز باید به دقت نرخهای بازار آزاد را تحت نظر داشته باشند و استراتژیهای جدیدی برای تأمین ارز مورد نیاز خود اتخاذ کنند.
-
تأثیرات بر سرمایهگذاری
برای جذب سرمایهگذاریهای خارجی، شفافیت در بازار ارز امری ضروری است. اگر این تغییرات به بهبود شرایط منجر شوند، ممکن است شاهد افزایش میزان سرمایهگذاری در کشور باشیم.
انتقال معاملات نیما به بازار توافقی ارز
انتقال معاملات نیما به بازار توافقی ارز یکی از موضوعات داغ اقتصادی محسوب میشود که با واکنشهای متفاوتی از سوی کارشناسان و تحلیلگران مواجه شده است. در شرایطی که کشور با چالشهای عدیدهای از جمله کسری بودجه و افزایش تورم دست و پنجه نرم میکند، این تصمیم میتواند تأثیرات گستردهای بر تمامی جوانب اقتصادی بگذارد.
نظرات موافق: بهبود مدیریت بازار ارز
برخی از کارشناسان اقتصادی، از جمله حسین محمودی اصل، بر این باورند که انتقال معاملات نیما به بازار توافقی ارز میتواند به بهبود مدیریت بازار ارز کمک کند. این انتقال، خصوصاً در آستانه سال نو میلادی و افزایش تقاضا برای تسویه ارزی، میتواند به کاهش توزیع رانت منجر شود. حسین محمودی اصل معتقد است که این اقدام میتواند تنها راهحل موجود برای کسری بودجه و کاهش تورم باشد. او همچنین تأکید دارد که حذف رانت، به عنوان یک عامل کلیدی در اصلاح نظام اقتصادی، میتواند زمینهساز توسعه پایدار باشد.
این در حالی است که بسیاری از کشورهای دنیا نیز با شفافیت در سیاستهای ارزی و ایجاد سازوکارهای توافقی توانستهاند به کنترل نرخ ارز و افزایش ثبات اقتصادی نائل آیند. به همین دلیل، برخی از تحلیلگران، انتقال نیما به بازار توافقی را گامی مثبت و مؤثر در راستای بهبود عملکرد اقتصادی میدانند.
بیشتر بخوانید: در روزهای آلوده چی بخوریم؟
نظرات مخالف: خطرات و چالشها
با این حال، در کنار این نگرشهای مثبت، نظرات مخالفی نیز وجود دارد. برخی از کارشناسان اقتصادی، حذف ارز نیمایی را در شرایط فعلی کشور بهویژه در میان تورم فزاینده، اقدامی غیرمنطقی میدانند. آنها بر این باورند که چنین تصمیمی بدون برنامهریزی مناسب میتواند به افزایش هزینههای واردات و نوسانات ارزی منجر شود.
همچنین، طرحهایی که نادیده گرفتن پیامدهای اجتماعی و اقتصادی میتواند عواقب وخیمی را به دنبال داشته باشد و به افزایش فشار بر روی زندگی روزمره مردم منجر شود. تحلیلگران تأکید دارند که سیاستهای بانک مرکزی از سال ۱۴۰۱ به تثبیت نرخ ارز معطوف بوده و الآن، با تصمیمات اخیر، تغییر رویکرد به سمت افزایش نرخ ارز رسمی و وابستگی به سازوکارهای جدید به وضوح مشاهده میشود.
حسین صمصامی، عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، نسبت به افزایش نرخ ارز توسط بانک مرکزی، بهخصوص در شرایط کنونی، اعتراض کرده است. او در صفحه شخصی خود در ایکس با انتقاد از بانک مرکزی نوشت: «بانک مرکزی به کجا اینگونه شتابان؟! از ابتدای سال، نرخ ارز نیما از ۴۰ هزار تومان به ۵۴ هزار تومان و حال می خواهید به ۶۲ هزار تومان برسانید؟» این اظهارنظرها نشاندهنده نگرانیهای عمیق در عرصه اقتصادی کشور و خواستههایی برای توقف این روند به منظور حفظ معیشت مردم است.
او با استفاده از هشتگ «استیضاح وزیر اقتصاد» خواستار توقف این روند شده و بهوضوح نارضایتی عمومی از اقدامات اخیر را نمایان میسازد.
دلیل افزایش قیمت دلار در سال 1403
بانک مرکزی و وزارت اقتصاد با بیان اینکه هدف از افزایش قیمت دلار نیما، کاهش رانت و نابسامانیها در بازار ارز بوده، به افزایش مداوم نرخ دلار نیما از ماهها قبل پرداختهاند. بهعبارتی، این نهادها تلاش کردهاند تا با افزایش تدریجی نرخ دلار نیما، فاصله آن را با نرخ آزاد کاهش دهند و بدین ترتیب، به نوعی ثبات نسبی در بازار ارز دست یابند.
جزئیات قیمتهای جدید
طبق آخرین اطلاعات منتشر شده در امروز 27 آذر 1403 قیمت توافقی هر اسکناس دلار آمریکا در سامانه نیما به 63 هزار و 481 تومان و قیمت توافقی حواله دلار به 61 هزار و 752 تومان رسیده است. همچنین، قیمت توافقی هر اسکناس یورو نیز به 66 هزار و 727 تومان و نرخ حواله یورو به 64 هزار و 910 تومان افزایش یافته است. این افزایشها نشاندهنده تأثیرات ناشی از سیاستهای جدید ارزی بانک مرکزی بر بازار است.
قیمتهای سایر ارزها
علاوه بر دلار و یورو، قیمت اسکناس درهم امارات نیز با افزایش مواجه شده و به 17 هزار و 285 تومان ارزشگذاری گردیده است. قیمت حواله درهم در مقایسه با روز گذشته به 16 هزار و 814 تومان رسیده است. برعکس، قیمت یکصد دینار عراق در مرکز مبادله به 48 هزار و 512 ریال و قیمت حواله دینار عراق به 47 هزار و 191 ریال اعلام شده است.
سخن آخر
باتوجه به تعییرات پر سرعت بازار ارز در سال های اخیر این اقدام میتواند مانند چاقوی دو لبه ای برای بدنه اقتصادی کشور عمل کند و همچنین تاثیرات مهمی بر واردات و صادرات کشور داشته باشد.
