در تقویم جهانی روزهای عجیب و جالب زیادی هست یکی از آنها روز جهانی ساندویچ است. هر ساله در تاریخ ۳ نوامبر (13 آبان) این روز جشن گرفته میشود. دراین روزعلاقهمندان به غذا از ساندویچهای متنوع و دلپذیر در نقاط مختلف دنیا لذت ببرند. ساندویچ، از آن دست غذاهایی است که در میان مردم به عنوان یک وعده سریع و خوشمزه خیلی زود محبوب و پرطرفدار شد اما سوال اینجاست که داستان پشت یکی از محبوب ترین غذاهای جهانی چیست؟
این غذای غربی چطور در دل ایرانی ها جا باز کرد؟در این مقاله به تاریخچه، انواع مختلف این غذا و ماجرای جالب ورود آن به ایران خواهیم پرداخت و تأثیر ساندویچها در فرهنگها و ملل مختلف را خواهیم گفت.پس تا انتهای مطلب برای خواندن داستان خوشمزه ساندویچ با ما همراه باشید.
تاریخچه ساندویچ یک داستان انگلیسی
داستان ساندویچ به قرن هجدهم میلادی در یکی از قمارخانههای انگلیس برمیگردد وقتی که لرد جان مانتگو، ارل ساندویچ چهارم بهخاطر عشقش به قمار، به ذهنش رسید که غذایی بخورد که بتواند آن را با یک دست نگه دارد؛ بنابراین، لرد ساندویچ به خدمتکارش دستور داد گوشت را بین دو برش نان قرار دهد تا بدون اینکه مجبور باشد از میز بازی خود فاصله بگیرد یا چشم از کارتها بردارد بتواند بهراحتی آن را بخورد. این ابتکار جالب بهسرعت در بین مردم محبوب شد و بهعنوان «ساندویچ» مشهور شد.
در روز جهانی ساندویچ، شاید برای شما عجیب باشد این غذای خوشمزه و کم دردسر چگونه ابتدا میان درباریان انگلیس و سپس در سراسر جهان محبوب شد. ناصرالدین شاه در خاطرات سومین سفرش به فرنگستان از تجربهاش در خوردن ساندویچ در قطار آلمان یاد میکند.
او در جلد سوم کتاب خاطراتش مینویسد: «در ترن آلمان در انتظار سینی غذا بود، اما مهمانداران بستهای شامل نان دراز و گوشت سرد به او تقدیم کردند که بسیار برایش جالب و تعجبآور بود!!! این تجربیات نشاندهنده جایگاه ویژه ساندویچ در تاریخ غذاهای جهان و تحولی است که در ذائقهها ایجاد کرده است.
این غذای جهانی از زمانی که به ایران سفر کرد، داستانهای جذابی را رقم زد و جالب است بدانید که در ابتدا ساندویچ خوردن و رفتن به مغازه ساندویچی بهنوعی بیآبرویی محسوب میشد.
اما باگذشت زمان، ساندویچ توانست در دل مردم جا پیدا کند و بهعنوان یک خوراکی سریع و خوشمزه مورد استقبال قرار گیرد و نکتهی قابلتوجه این است که تا سالها، دستور تهیه آن در هیچ کتاب آشپزی گنجانده نشد، زیرا انگلیسیها نگران بودند که با ظهور ساندویچ، رستورانها ورشکست میشوند. در آمریکا نیز، اوضاع بهطورکلی متفاوت بود و تا اواخر قرن هجدهم، کسی تمایلی به تقلید از آشپزی انگلیسی نداشت. برخی اسناد موجود ابداع این غذا را به ایرانیها و پادشاهان ساسانی نسبت میدهند که در زمان جنگ و شکار غذایی به نام «بزمآورد» تهیه میکردند.
ساندویچ در فرهنگهای مختلف
به نظر شما هر کدام کشور ساندویچها یکی از تنوعپذیرترین و محبوبترین غذاها در جهان هستند که در فرهنگهای مختلف به اشکال گوناگون تهیه و سرو میشوند. این غذا به دلیل سادگی در تهیه، قابلیت حمل آسان و تنوع بالایی که دارد، به یکی از گزینههای غذایی عالی برای هر زمان و مکان تبدیل شده است. در ادامه، به معرفی چند نمونه از ساندویچهای معروف در فرهنگهای مختلف میپردازیم:
ساندویچهای آمریکایی
در ایالات متحده، ساندویچها از محبوبیت زیادی برخوردارند و انواع مختلفی دارند. از جمله ساندویچهای معروف میتوان به هوگ (Hoagie)، سابوی (Subway) و گراوند کنگ (Grilled Cheese) اشاره کرد. این ساندویچها معمولاً با نان باگت تازه، گوشتهای مختلف، سبزیجات و سسهای متنوع تهیه میشوند و بهعنوان غذایی سریع و خوشمزه در میان آمریکاییها شناخته میشوند.
ساندویچهای ایتالیایی
ایتالیاییها نیز ساندویچهای خاص خود را دارند که برخی از آنها با نان فوکاسیا یا نان ایتالیایی تهیه میشوند. پنینی (Panini) یکی از معروفترین ساندویچها در ایتالیا است که معمولاً با مرغ، پنیر و سبزیجات پر میشود و سپس روی گریل یا در یک ساندویچساز گرم میشود در روز جهانی ساندویچ امتحانکردن این طعم میتواند روز متفاوتتری را برای شما بسازد.
ساندویچهای مکزیکی
در مکزیک، ساندویچ «تاکو» که با نانی نرم و پر شده از گوشت، حبوبات، سبزیجات و ادویههای خاص تهیه میشود، از محبوبیت خاصی برخوردار است. همچنین، گوانا (Gordita) و فاهیتا (Fajita) نیز بهعنوان ساندویچهای مکزیکی پرطرفدار دنیا هستند و در آنها از نان ذرت یا گندم استفاده میشود.
ساندویچهای خاورمیانه
در خاورمیانه، ساندویچ «شاورما» بهشدت محبوب است. این ساندویچ شامل گوشت مرغ یا گوشت قرمز است که بهصورت کبابی تهیه میشود و معمولاً با نان پیتا و سبزیجات تازه سرو میشود. «فلافل» نیز نوعی ساندویچ گیاهی است که با توپکهای نخودچی و نان پیتا تهیه میشود.
ساندویچهای فرانسوی
فرانسه نیز ساندویچهای خاص خود را دارد که معروفترین آنها بلمات (Baguette) است. این ساندویچ به طور معمول با نان باگت تهیه میشود و معمولاً شامل مواد غذایی تازه مانند ژامبون، پنیر و سبزیجات است. همچنین، ساندویچ کرواک (Croque Monsieur) که نوعی ساندویچ گرم با پنیر و گوشت است، از دیگر نمونههای محبوب در فرانسه است.
دلایل محبوبیت ساندویچ ها در زندگی روزمره
ساندویچها به دلایل متعددی در زندگی روزمرهی مردم نقش دارند. از مهمانیها گرفته تا وعدههای غذایی سریع، ساندویچها به یکی از مواد غذایی پرطرفدار تبدیل شدهاند. بعضی از جوانب تأثیر ساندویچها بر روی زندگی روزمره به شرح زیر است:
وعدههای غذایی سریع تر
بسیاری از افراد بهخاطر مشغلههای روزمره، به دنبال غذایی سریع و مغذی هستند. ساندویچها بهراحتی قابلتهیه هستند و میتوانند بهعنوان یک گزینهی مناسب برای ناهار یا شام سرو شوند.
یک وعده غذایی متنوع
تنوع انتخاب باتوجهبه اینکه ساندویچها میتوانند به شکلهای مختلفی آماده شوند، افراد میتوانند در انتخاب مواد اولیه و ترکیبات ساندویچهای خود خلاقیت به خرج دهند. از ساندویچهای سالم با سبزیجات تازه گرفته تا ساندویچهای پرکالری با مواد دلپذیر، تنوع در این غذا بینهایت است.
ساندویچ بهترین پیشنهاد برای جشنها
سرگرمی و جشن تهیه و مصرف ساندویچها بهعنوان یک فعالیت اجتماعی نیز شناخته میشود. برگزاری مهمانیها یا جشنهای خانوادگی با انواع مختلف ساندویچ، میتواند به تقویت روابط اجتماعی کمک کند و لحظات خوشی را رقم بزند.
ایدههایی برای تهیه ساندویچهای خوشمزه
روز جهانی ساندویچ فرصتی عالی برای خلاقیت و امتحان طعمهای جدید است! در ادامه چند ایدهی خوشمزه و ساده برای تهیه ساندویچهایی مناسب این روز آورده شده است. تا روز جهانی ساندویچ را به شیوهای خاص جشن بگیرید و از لحظات خوشمزه زندگی خود لذت ببرید. به یاد داشته باشید، هر ساندویچ داستانی دارد و شما میتوانید داستان خود را با هر لقمهای که میخورید بسازید.
ساندویچهای جذابی که میتوانید در این روز امتحان کنید:
- ساندویچ صبحانه آووکادو و تخممرغ
- ساندویچ تن ماهی و سبزیجات
- ساندویچ پروشوتو
- ساندویچ رست بیف با سس باربیکیو
- ساندویچ هات داگ با نان تست
حال بیایید قدم به سالهایی بگذاریم که این غذا برای اولین بار پایش به طهران باز شد و این ماجرای جذاب را با هم مرور کنیم.
تاریخچه و محبوبیت ساندویچ در ایران
روز جهانی ساندویچ، فرصتی است تا به محبوبیت و تاریخچه این غذا در سراسر جهان، بهویژه ایران بپردازیم. ساندویچ، از آن زمان که بهعنوان یک غذا ساده و خوشمزه شناخته شد، جایگاه ویژهای در سفره ایرانیها پیدا کرده است ساندویچفروشیها در تهران اولینبار در خیابان استانبول (استامبوله) راهاندازی شد و بهمرورزمان نام و محبوبیت بسیاری به دست آوردند. در آغاز، ساندویچهایی باقیمت 5 قران و ترکیبی از نان بولکی، خیارشور و جعفری تازه ارائه میشد. یکی از معروفترین این ساندویچفروشیها، مغازه خزر بود که به محلی برای تجمع شاعران و نویسندگانی تبدیل شده بود که به ساندویچهای خوشمزه آن روی میآوردند.
در دهه 1340، همبرگر به عنوان یک غذای جدید، در ساندویچفروشیهایی مانند “تاپس” در تهران عرضه شد. از آن زمان تا امروز، انواع مختلف ساندویچها شامل همبرگر، پیتزا و ساندویچهای متنوع با ذائقه ایرانی مانند کتلت و سالاد الویه در تهران گسترش یافتهاند.
همچنین، ساندویچفروشی “اختیاری” در خیابان لالهزار نو، بهعنوان یکی از محبوبترین مکانها برای خرید ساندویچهای خوشمزه شناخته میشود. بوی کالباس و مزههای دلپذیر این ساندویچها، همواره پای رهگذران را به این مکان میکشاند.
امروزه، با افزایش استقبال از ساندویچ و برندهای فستفود، ساندویچفروشیها سعی دارند با ارائه کیفیت بالا و منوهای متنوع، جایگاه خود را در بازار حفظ کنند. روز جهانی ساندویچ، یادآوری میکند که این غذای ساده و دلپذیر در طول سالها چقدر در زندگی مردم تأثیرگذار بوده است و همچنان بهعنوان یکی از محبوبترین گزینههای غذایی در ایران باقی میماند. ساندویچ این خوشمزه جهانی از زمانی که کوله بار سفر بست و راهی ایران شد. داستانهای جالبی از سر گذراند، جالب است بدانید زمانی ساندویچ خوردن و رفتن به مغازه ساندویچی نوعی بیآبرویی محسوب می شد. حالا بیایید قصهی جالب ورود انواع ساندویچ به ایران را در روز جهانی ساندویچ دقیقتر با هم دنبال کنیم.
-
ورود ساندویچ سوسیس به ایران
بنا به برخی روایتها، ساندویچ بهعنوان یک غذای محبوب در ایران، به تأثیر انقلاب کمونیستی در روسیه بازمیگردد که منجر به مهاجرت مخالفان به ایران شد. این مهاجران که بهویژه در گیلان و تهران ساکن شدند، علاقهمند به غذاهایی مانند کالباس، سوسیس و ژامبون بودند. آنها با استفاده از گوشت خوکهای وحشی و اهلی که زیستگاهشان در شمال ایران بود، شروع به تهیه کالباس و سوسیس کردند و این روند به شکلگیری ساندویچ در فرهنگ غذایی ایرانیان کمک کرد.
اولین واحد صنعتی سوسیسسازی در ایران در سال 1307 توسط «آرزومان آوانیان»، یکی از ایرانیهای ارمنی، راهاندازی شد. او با استفاده از امکانات ابتدایی و در خانهاش، به همراه 4 کارگر، تولید انواع فرآوردههای گوشتی را آغاز کرد. چهار سال بعد، آرزومان موفق به تأسیس کارخانه سوسیس و کالباسسازی با همکاری یکی از دوستانش به نام «آوانسیان و لیشنسکی» در محله یافتآباد شد. از آن زمان، سوسیس و کالباس ماده اصلی بود و در تهیه ساندویچها بهسرعت در تهران و دیگر نقاط ایران محبوبیت یافت.
با وجود این، به دلیل استفاده از گوشت خوک در بسیاری از این فرآوردهها و حرام بودن آن برای بسیاری از ایرانیها، بعضی از افراد از خوردن ساندویچ و محتویات آن به ویژه سوسیس و کالباس اجتناب میکردند. با این حال، با تغییرات صورت گرفته و استفاده از گوشت حلال، بسیاری از مردم به تدریج به این غذا روی آوردهاند، هرچند هنوز برخی بر اساس باورهای سنتی، سوسیس و کالباس را جزء غذای ممنوعه میدانند.
-
جنگ جهانی و اولین ساندویچهای ایرانی
جنگ جهانی دوم و مهاجرتهای اجباری تأثیرات قابلتوجهی بر فرهنگ و سبک زندگی ایرانیها، بهویژه در میان ساکنان تهران گذاشت. یکی از این تغییرات، راهاندازی ساندویچفروشیها بود که بیشتر کارکنان آنها از ارامنه بودند. نخستین ساندویچفروشیها در خیابان استانبول آغاز به کار کردند و در آنجا چند مغازه مشغول به فروش ماهی، ماهیدودی و لولههای کالباس بودند که بهتدریج به عرضه ساندویچ نیز پرداختند.
ساندویچهای اولیه شامل نان بولکی (نان سفیدی که با خمیرترش تهیه میشد)، خیارشور حلبی تبریز، کمی کره که به نان مالیده میشد و چند برگ جعفری تازه خردشده بود. قیمت این ساندویچها تنها 5 قران بود. از سال 1335 ساندویچ بهتدریج از تهران به دیگر شهرهای ایران نیز راه یافت و در مدت 10 سال تنوع زیادی از ساندویچها در سراسر کشور تهیه و عرضه شد. این تحولات موجب شد که ساندویچ به یکی از اجزای مهم فرهنگ غذایی ایرانیان تبدیل شود.
-
ساندویچی خزر، محلی برای سلیقه ایرانی
ساندویچی خزر، یکی از اغذیهفروشیهای مدرن و مشهور تهران، در تقاطع خیابان استانبول و نادری بعد از چهارراه فردوسی قرار داشت. صاحب این ساندویچی برای جذب مشتری بهویژه افرادی که تمایل به خوردن ساندویچ سوسیس و کالباس نداشتند، ابتکاری خلاقانه به کار گرفت.
در این مکان که بعداً رستورانی در طبقه پایین آن افتتاح شد، ساندویچهای متنوعی همچون کتلت، مغز گوسفند، مرغ و ماهی اوزونبرون یا ماهی شیر به همراه پوره سیبزمینی و با سس گوجهفرنگی یا کچاپ سرو میشد.
قیمت این منوی خوشمزه در ابتدا ۶ قران بود، اما با افزایش تعداد مشتریها، صاحب رستوران قیمت آن را به ۱۲ ریال و سپس در دهه ۴۰ به ۱۸ ریال ارتقا داد. ساندویچی خزر به یک محل محبوب برای نسل جدید تبدیل شد، بهویژه در میان روشنفکران، شاعران، نویسندگان، روزنامهنگاران و دانشجویان و دانشآموزان مدارس متوسطه.
ساندویچیهای پرطرفدار قدیمی در تهران
شبهای جمعه، دانشجویان دانشکده افسری تهران معمولاً از مشتریان ثابت ساندویچیهای خیابانهای لالهزار، نادری و استانبول بودند. این دانشجویان که در طول هفته با غذاهای چندان دلپذیری مانند ساچمهپلو (عدسپلو)، علف پلو (سبزیپلو)، آش گل گیوه (آش کشک)، طاسکباب، راگو، قیمهپلو و چلوخورش علف دانشکده (قرمهسبزی) و کتلتهایی که بهسختی شبیه آجرپاره بودند، سر میکردند، در نهایت در شبهای جمعه به همراه دوستانشان به رستوران خزر میرفتند تا سوسیس و کالباس را با لذت تناول کنند.
در هر شب جمعه، این دانشجویان به مغازه خزر میرفتند و سفارش یک لوله بلند و باریک کالباس میدادند که آن را با نان بولکی (سفید) و خیارشور و گوجهفرنگی سرو میکردند. هر دو یا سه نفر دور یک لوله نیممتری کالباس سیردار مینشستند و با اشتیاق فراوان آن را همراه با نان بولکی ترشمزه و گوجهفرنگی و خیارشور تناول میکردند. در آن روزها خبری از سسهای پرکالری و تندوتیز ساندویچ نبود؛ بلکه ساندویچفروشها با مهربانی مقدار کمی کره عالی لای نان میمالیدند.
همچنین در خیابان شاه آباد (جمهوری)، دکه ساندویچفروشی جمع و جوری به نام اسلامی وجود داشت که بهجای کالباس، انواع کوکو، کتلت و تخممرغ را لای نان قرار میداد و به دست مردم میداد. این دکه هم بسیار رونق داشت.
موفقیت ساندویچفروشیها در تهران نیز نشاندهنده گرایش نسل جوان به این شغل تازه و مدرن بود. اگر کسی به این حرفه روی میآورد، بهزودی کسبوکارش رونق میگرفت. در دهههای 1325 تا 1355، ساندویچفروشی «اختیاری» در ابتدای خیابان لالهزار نو کنار سینما متروپل بهشدت معروف بود.
این ساندویچی را دو برادر ارمنی مدیریت میکردند و ساندویچهای کالباس آن، طعم و کیفیتی بینظیر داشت. بعد از سال 1332 ساندویچفروشیها باتوجهبه ذائقه ایرانیها، علاوه بر کالباس و سوسیس و ژامبون، محصولات جدیدتری همچون کتلت، استیک، سالاد الویه، مغز، مرغ و تخممرغ را هم به مشتریها عرضه میکردند.
برای جوانان دهه 40 یکی از بهترین پاتوقهای تفریحی، ساندویچی علی آقا 444 در بلوار الیزابت دوم (بلوار کشاورز) بود. جایی که میتوانستند خوشمزهترین ساندویچهای تهران را نوش جان کنند و از رفتار دوستانه و صمیمی فروشنده لذت ببرند. علی و داوود، دو برادر موفق در این عرصه، نام خانوادگی خود را هرگز فاش نکردند و مشتریان بیشتر به نام مغازه علی آقا 444 آنها را میشناختند.
چند سال بعد، علی آقا کسبوکار خود را گسترش داد و فروشگاه مستقلی در سهراه تختجمشید (طالقانی امروزی) راهاندازی کرد.غذاهای مغازه او شامل ساندویچ سالاد الویه، مغز و زبان، کتلت، کالباس، سوسیس و لوبیا پخته پر از پیازداغ شد. اما متأسفانه، عمر علی آقا کوتاه بود و او در جوانی درگذشت و مغازهاش تعطیل گردید؛ اما طعم خوشمزه ساندویچهایش به یادگار گذاشت.
حالا که در مطالب روز جهانی ساندویچ با سرگذشت این غذای پرماجرا در ایران و جهان آشنا شدیم بیایید در قدمهای آخر بزرگترین ساندویچ جهان را بشناسیم و بدانیم این ساندویچ با چه هدفی ساخته شده است.
بزرگترین ساندویچ جهان
بزرگترین ساندویچ جهان در تاریخ 22 اکتبر 2005 در شهر لوزیانا، ایالات متحده آمریکا ساخته شد و با ابعادی فوقالعاده و وزن بسیار سنگین بهعنوان یک پدیده در دنیای غذا شناخته میشود. این ساندویچ به طور رسمی در کتاب رکوردهای جهانی گینس ثبت شد و بهخاطر ابعاد خیرهکنندهاش، توجه رسانهها و علاقهمندان به غذا را به خود جلب کرد، برای اطلاعات بیشتر در این ساندویچ جهانی وارد این لینک شوید.
این ساندویچ غولپیکر تقریباً 2500 کیلوگرم (5511 پوند) وزن داشت و طول آن به حدود 28.5 متر (93 پا) میرسید. برای تصور ابعاد این ساندویچ، میتوان آن را با طول یک اتوبوس مقایسه کرد. نان بزرگی بهعنوان پایه آن استفاده شد که به طور خاص تهیه شده بود و در فرایند پخت بخشی از آن در اندازههای بزرگ به کار گرفته شد.
مواد تشکیلدهنده این ساندویچ به طرز جالبی متنوع بود. در ساخت این ساندویچ از انواع مختلف گوشتها شامل بیکن، کالباس، و گوشت چرخکرده استفاده شد. پنیرهایی از جمله پنیر چدار و موزارلا به طور گستردهای در لایههای مختلف این ساندویچ قرار گرفت. همچنین انواع سبزیجات تازه مانند گوجهفرنگی، کاهو، و پیاز در بین لایهها به کار رفت تا طعمی تازه و خوشمزه به آن ببخشد.
آشپز و تیمی که مسئول تهیه بزرگترین ساندویچ جهان بودند، شامل گروهی از داوطلبان و آشپزان حرفهای بودند. برای ساخت این ساندویچ عظیم به طور متوسط حدود 375 ساعت زمان لازم بود.
این پروژه معمولاً به دلیل اندازهاش به چند مرحله تقسیم شد و شامل آمادهسازی مواد اولیه، ساخت و مونتاژ ساندویچ بود. بسیاری از افرادی که در این جشنواره شرکت کردند، بهعنوان داوطلب برای کمک به تهیه و سرو این ساندویچ بزرگ به کار گرفته شدند. هدف این رویداد علاوه بر شکستن رکورد، جمعآوری کمک مالی برای امور خیریه و تشویق مردم به شرکت در فعالیتهای اجتماعی و غذایی بود.
هدف اصلی از ساخت این ساندویچ بزرگ نهتنها شکستن رکورد گینس بود؛ بلکه برای جذب توجه رسانهها و افزایش آگاهی عمومی از یک رویداد خیریه نیز به کار گرفته شد. تمامی درآمدهای حاصل از این رویداد به مؤسسات خیریه محلی اختصاص یافت و بدین ترتیب نهتنها یک رکورد جهانی ثبت شد. علاوه بر این برای کمک به دیگران نیز گامی مثبت برداشته شد.
سخن آخر
روز جهانی ساندویچ، فرصتی است برای تجلیل از این غذای محبوب و سادهای که در سرتاسر دنیا دوستداران بسیاری دارد. این روز، نهتنها یادآور تنوع و خلاقیتی است که در تهیه ساندویچها وجود دارد، بلکه به ما یادآوری میکند که غذا میتواند تا زمانی که به فرهنگ شما اضافه میشود راه طولانی را طی کرده باشد در این مطلب جامع همهی چیز از تاریخچهی این غذای محبوب تا چگونگی ورود آن به ایران را بررسی کردیم پس وقتی بار دیگر خواستید در خانه ساندویچ بخورید یا در رستوران این غذا را سفارش دهید داستانی جذاب و شنیدنی و سرگرمکننده خواهید داشت.
سؤالات متداول
طرز تهیه خوشمزه ترین ساندویچ هایی که پیشنهاد میکنید چیست؟
- ساندویچ پاستا و پنیر
- تورتیلای فیله سوخاری
- ساندویچ سالاد یونانی
- ساندویچ سرد ماهی تن
- رویال برگر






















