شیر مادر، اولین و بهترین تغذیه برای نوزاد است. این مایع ارزشمند، تمام مواد مغذی مورد نیاز برای رشد و سلامت نوزاد را دارا بوده و سیستم ایمنی او را تقویت میکند. اما گاهی اوقات، مادران بنا به دلایل مختلفی مانند استرس، مصرف دارو، کم بودن غدههای شیری، جراحی سینه و غیره با کاهش شیر مواجه میشوند.
در این مقاله، به بررسی علت کمک بودن شیر مادر میپردازیم. پس اگر شیر شما هم کاهش پیدا کرده است و میخواهید با دلایل کم شیر شدنتان آشنا شوید این مطلب را تا انتها بخوانید.
علت کم بودن شیر مادر چیست؟
چرا شیر مادر کاهش مییابد؟ این سوالی است که بسیاری از مادران با آن مواجه میشوند. عوامل مختلفی از جمله عوامل فیزیولوژیکی، روانی و سبک زندگی میتوانند بر تولید شیر تأثیر بگذارند. در این بخش به بررسی هر یک از این عوامل و تاثیر آنها بر کم شیر شدن مادر میپردازیم.
1. کم بودن شیر مادر به علت استرس
یکی از مهمترین دلایل کم شیر شدن مادران به خصوص در روزهای اول بعد از زایمان استرس و اضطراب است. استرس به روش مختلفی میتواند روی کم بودن شیر مادر تاثیرگذار باشد. زمانی که مادر استرس داشته باشد، رگهای خونی در سینه تنگ شده و مواد مغذی و هورمونهایی که برای تولید شیر ضروری هستند کمتر جریان پپدا کرده و این موضوع تولید شیر را تحت تاثیر قرار میدهد.
علاوه بر این مادری که درگیر استرس و اضطراب است، ممکن است به اندازه کافی به نوزادش شیر ندهد، تماس پوست به پوست کمتری با او برقرار کند و در نتیجه پیوند عاطفی ضعیفتری با فرزندش ایجاد شود. از طرفی، شیردهی در شرایط پر استرس میتواند برای مادر بسیار خستهکننده و طاقتفرسا باشد.
2. کم شیر بودن مادر به علت کم بودن وعدههای شیردهی
اگر نوزادتان شیر خشک میخورد به احتمال زیاد علت کم بودن شیرتان همین موضوع است. این نکته را به خاطر داشته باشید که هرچه بیشتر به نوزادتان شیر بدهید، بدنتان بیشتر برای تولید شیر تحریک میشود. اگر نوزادتان بیشتر از شیر مادر، شیر خشک بخورد، بدنتان سیگنال کمتری برای تولید شیر دریافت کرده و در نتیجه ممکن است تولید شیرتان کاهش پیدا کند. در واقع برای داشتن شیر کافی، شیردهی انحصاری را در اولویت قرار دهید.
شیردهی انحصاری به این معنی است که نوزادتان تنها از شیر مادر تغذیه کند و هیچ مایعی دیگری (حتی آب) به او ندهید.
3. کم شیر بودن مادر به علت کم بودن غدههای شیری
بعضی از مادران به دلایل طبیعی غدههای شیری کمتری داشته و شیر کمتری تولید میکنند. این موضوع به معنای ناتوانی شما در شیردهی نیست، اما ممکن است میزان شیری که تولید میکنید، کمتر از نیاز نوزاد باشد. با این حال، امیدوار باشید چرا که در اکثر مواقع با گذشت زمان، تعداد غدد شیری افزایش خواهد یافت. علاوه بر این، با استفاده از روشهای مختلفی مانند تغذیه مناسب، استراحت کافی و شیردهی مکرر، میتوانید تولید شیر را افزایش دهید.
4. کم شیر بودن مادر به علت جراحی سینه
اگر قبل از بارداری جراحی زیبایی سینه داشتید به احتمال زیاد علت کم بودن شیرتان همین موضوع است. در حین جراحی زیبایی سینه، برشهایی در بافت سینه ایجاد میشود که میتواند به غدد شیری و مجاری شیر آسیب برساند. این آسیبها ممکن است باعث کاهش تولید شیر یا حتی مسدود شدن مجاری شیر شود. از طرفی برخی جراحیها مانند لیفت سینه یا کوچک کردن سینه، باعث تغییر در ساختار و شکل سینه میشوند. این تغییرات میتوانند بر نحوه قرارگیری غدد شیری و مجاری شیر تاثیر گذاشته و در نتیجه بر شیردهی تاثیر بگذارند.
علاوه بر این موارد در برخی جراحیها، اعصاب مهم و تاثیرگذار در تولید شیر ممکن است طی جراحی آسیب ببینند که این امر میتواند منجر به کاهش تولید شیر شود.
5. کم بودن شیر مادر به دلیل اختلال در غدد و هورمونها
اختلال در غدد بدن مانند غده تیروئید و تخمدان پلی کیستیک یکی از دیگر دلایل کم بودن شیر مادران است. غده تیروئید، هورمونهایی میسازد که سوخت و ساز بدن را تنظیم کرده و اگر کار این غده خوب نباشد، ممکن است تولید شیر هم کم شود. تخمدان پلی کیستیک نیز باعث اختلال در هورمونهای زنانه شده و میتواند روی تولید شیر تاثیر بگذارد.
بهطورکلی، وقتی غدد بدن به خوبی کار نکنند، هورمونهایی که برای تولید شیر لازم هستند، به اندازه کافی ساخته نمیشوند در نتیجه، شیر کمتری تولید میشود.
6. کم بودن شیر مادر به دلیل از بین رفتن احتقان پستان
ممکن است شما هم مانند بسیاری از مادران شیرده بر این باور باشید که سینه سفت و پر از شیر یعنی، نوزاد بهتر میتواند از شیرتان تغذیه کند. اما این باور کاملا درست نیست. در هفتههای اول شیردهی، سینهها معمولا سفت و پر از شیر میشوند که به این حالت احتقان سینه میگویند. بعد از مدتی که نوزاد به طور منظم شیر بخورد، این حالت برطرف میشود و سینهها نرمتر میشوند.
این موضوع مهمترین علت کم بودن شیر مادر در روزهای اول بعد از زایمان است. پس اگر تازه زایمان کردهاید و با وجود بزرگ بودن سینه اما شیرتان کم است، نگران نباشید. به مرور زمان هرچه بیشتر به نوزادتان شیر بدهید، سینهها نرمتر شده و شیرتان بیشتر خواهد شد.
7. کم شدن شدن شیر مادر مصرف قرصهای جلوگیری از بارداری
اگر شما هم جز آن دسته از افرادی هستید که در دوران شیردهی قرص جلوگیری از بارداری مصرف میکنید باید بگوییم که به احتمال زیاد علت کم شیر بودن شما همین موضوع است. بهتر است بدانید که بعضی از قرصهای جلوگیری از بارداری حاوی هورمونهایی هستند که میتوانند تولید شیر را کم کنند. این هورمونها با هورمونهایی که بدن شما برای تولید شیر میسازد تداخل پیدا میکنند.
پس اگر پس از مصرف قرص جلوگیری متوجه شدید که، شیرتان کم شده است، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید. پزشک میتواند نوع قرص شما را تغییر دهد یا روش دیگری برای جلوگیری از بارداری به شما پیشنهاد کند.
8. کم شدن شدن شیر مادر روش اشتباه شیردهی
اگر اولین تجربه مادر شدنتان را سپری میکنید به احتمال زیاد روش صحیح شیردهی را نمیدانید و همین موضوع باعث میشود تا شیرتان کمتر شود. شیوه گرفتن سینه توسط نوزاد اهمیت زیادی دارد. اگر نوزاد نوک سینه را به درستی در دهان نگیرد، نمیتواند شیر کافی بخورد. وقتی نوزاد به درستی شیر بخورد، مقدار شیرتان رفته رفته بیشتر میشود. علاوه بر این درست شیر خوردن نوزاد مشکلاتی مثل ترک خوردگی نوک سینه، درد سینه و کاهش شیر جلوگیری میکند.
در مقاله دیگری به طور مفصل شما را با روشهای شیردهی آشنا کردهایم، پیشنهاد میکنیم همین حالا به مطلب تغذیه با شیر مادر سر بزنید.
9. کم شیر شدن مادر به علت تخلیه نشدن کامل پستان
خیلی از مادران به خصوص آنهایی که تجربه اول بچهدار شدنشان است احساس میکنند شیرشان کم است و به همین دلیل، شیردهی را قطع میکنند. یا به خاطر زخم شدن نوک سینه و درد هنگام شیر دادن، تمایلی به ادامه شیردهی ندارند و در نتیجه، شیر در سینه باقی میماند.
اما آیا میدانید که یکی از دلایل اصلی کم بودن شیر مادر ، تخلیه نشدن کامل آن است؟
وقتی شیر به طور کامل از سینه تخلیه نشود، بدنتان فکر میکند به شیر کمتری نیاز است و در نتیجه، تولید شیر را کم میکند. پس اگر احساس میکنید که شیرتان کم است یا نوک سینهتان زخم شده حتما از یک متخصص شیردهی کمک بگیرید و به هیچ وجه بدون نظر پزشک شیر دادن را قطع نکنید.
10. کم بودن شیر مادر به علت شیر ندادن در شب
بسیاری از افراد به اشتباه تصور میکنند که قطع شیردهی شبانه به نوزاد، میتواند به خواب بهتر مادر و نوزاد کمک کند. اما این باور غلط، میتواند عواقب ناخواستهای به دنبال داشته باشد. یکی از مهمترین این عواقب، کاهش تولید شیر مادر است.
وقتی نوزاد در شب شیر میخورد، به بدن مادر سیگنال میدهد که به شیر بیشتری نیاز است. این سیگنال باعث میشود که بدن مادر برای تولید شیر بیشتر تحریک شود. از طرفی شیردهی شبانه به تنظیم هورمونهای پرولاکتین و اکسی توسین کمک میکند که این دو هورمون نقش بسیار مهمی در تولید و ترشح شیر دارند. همچنین شیردهی شبانه به تخلیه کامل سینهها کمک کرده و از تجمع شیر در سینه و بروز مشکلاتی مانند کاهش شیر یا عفونت جلوگیری میکند.
11. کم بودن شیر مادر به دلیل خستگی و رژیم غذایی نادرست
بهتان حق میدهیم، بعد از زایمان، خستگیها دوچندان میشود. هم باید از نوزادتان مراقبت کنید، هم کارهای خانه را انجام دهید و هم ممکن است کارهای دیگری هم داشته باشید. این همه کار باعث میشود که خوابتان کمتر و خستگی بیشتری در طول روز داشته باشید.
وقتی بدن خسته میشود، نمیتواند انرژی کافی برای تولید شیر داشته باشد. از طرفی خستگی باعث میشود تا رژیم غذایی خوبی نداشته باشید و غذای خوب و مقوی برای تولید نخورید و همین موضوع در بلندمدت کم بودن شیر مادر را به دنبال خواهد داشت.
12. کم بودن شیر مادر به علت مصرف برخی داروهای صنعتی یا گیاهی
مصرف بعضی از داروهای گیاهی و صنعتی میزان شیر مادران را تحت تاثیر قرار میدهد. اگر دارو گیاهی یا صنعتی خاصی مصرف میکنید و بعد از مصرف متوجه شدید که میزان شیرتان کم شده است حتما با پزشک متخصص صحبت کنید.
سودومفردین، متگرین و برموكریپتین از جمله داروهایی هستند که مصرف آنها معمولا شیر مادران را کمتر خواهد کرد. مریم گلی، جعفری و نعنا نیز از جمله گیاهانی هستند که مصرف آنها در طول دوران شیردهی بر روی هورمونهای شیردهی تاثیر گذاشته و باعث کاهش تولید شیر میشوند.
13. کم شیر شدن مادر به دلیل مصرف شیر خشک نوزاد
شاید تصور کنید که سینهها همیشه یک مقدار مشخصی از شیر را در طول روز تولید میکنند. اما عملکرد سینهها برای تولید شیر به این صورت نیست و مقدار شیر تولید شده بستگی به این دارد که چقدر شیر از آنها گرفته شود.
زمانی که شما شیرخشک را به عنوان تغذیه اصلی شیرخوارتان در نظر گرفته باشید رفته رفته تعداد دفعات شیردهی کمتر شده و این موضوع به مرور زمان باعث کم بودن شیرتان خواهد شد. پس پیشنهاد میکنیم حتما یک برنامه منظم برای شیردهی به شیرخوارتان داشته باشید.
14. کم بودن شیر مادر به دلیل داروهای زایمان
بعضی از داروهایی که در زمان زایمان استفاده میشوند، مثل داروی بیحسی اپیدورال یا دمرول، میتوانند روی تولید شیر مادر تاثیر بگذارند و باعث شوند که در روزهای اول بعد از زایمان، شیرتان کم شود. پس اگر تازه زایمان کردهاید و شیرتان کم است نگران نباشید به احتمال زیاد علت این موضوع داروهایی است که در زمان زایمان استفاده کردهاید. نتایج تحقیقات نشان میدهند اثر داروهای زایمان تا یک ماه در بدن شما باقی خواهند ماند.
راهکارهای افزایش تولید شیر مادر
اگر احساس میکنید شیرتان به اندازه کافی نیست، این راهکارها میتوانند به شما کمک کنند تا تولید شیرتان را افزایش دهید.
1) روشهای شیردادن را یاد بگیرید:
برای شیر دادن روشهای مختلفی مانند گهوارهای، گهوارهای متقابل، زیربغلی، خوابیده به پهلو و خوابیده به پشت وجود دارد، پیشنهاد میکنیم روشهای مختلف را امتحان کرده تا بهترین روش شیردهی را پیدا کنید.
2) برنامه مشخصی برای شیردهی بچینید:
با شیردهی مرتب، میتوانید به راحتی شیر کافی برای نوزادتان را تولید کنید. در نظر داشته باشید که با افزایش تعداد دفعات شیردهی، میتوانید تولید شیرتان را افزایش دهید.
3) به طور متناوب از هر دو سینه شیر بدهید:
برای تغذیه نوزادتان، به طور متناوب از هر دو سینه استفاده کنید.
4) برای افزایش شیر، سینه خود را کمی ماساژ و فشار دهید:
وقتی نوزادتان کمتر شیر میخورد، سینهتان را کمی فشار دهید تا شیر بهتر جریان پیدا کند. ماساژ ملایم نیز، جریان شیر دورن سینه را افزایش داده و باعث میشود شیر راحتتر از سینه خارج شده و نوزادتان سیر شود.
5) در ماههای اول، شیر بهترین غذا برای نوزادتان است:
اگر شیرتان به میزان کافی است توصیه میکنیم در ماههای اول تولد، به جز شیر خودتان، به نوزادتان هیچ چیز دیگری ندهید.
6) به جای پستانک، به نوزادتان شیر بدهید:
مکیدن سینه، بهترین راه برای آرام کردن نوزاد و افزایش تولید شیر است. پس به جای پستانک، برای آرام کردن نوزاد سینه خود را به او بدهید.
7) نوزاد خوابآلود را بیدار نگه دارید:
برای اینکه نوزادتان خوب شیر بخورد و شیر شما زیاد شود، او را در طول روز بیدار نگه دارید و به او شیر بدهید. با این کار، نوزادتان بیشتر شیر میخورد و غدد شیردهی شما تحریک میشود.
8) رژیم غذایی خود را تغییر دهید:
سبزیجات سبز با برگهای بزرگ مانند اسفناج و برگ چغندر برای افزایش شیر بسیار مناسب هستند. پس حتما این مواد غذایی را به رژیم خود اضافه کنید.
9) میوههای مناسب بخورید:
میوههایی مثل زردآلو و سیب، به خاطر ویتامینها و مواد معدنی که دارند، برای افزایش شیر مادر بسیار مفید هستند.
10) با پزشک متخصص مشورت کنید:
اگر این راهکارها را امتحان کردید اما باز هم شیرتان افزایش پیدا نکرد حتما از یک پزشک متخصص مشورت بگیرید.
11) سالمون، جو دوسر، زیره، رازیانه، بادام، کنجد و ران مرغ بخورید:
این مواد غذایی از جمله غذاهای فوقالعاده برای افزایش شیر مادر هستند. سالمون سرشار از امگا ۳ بوده و برای مغز نوزاد و افزایش شیردهی بسیار مفید است. جو دوسر نیز باعث افزایش تولید هورمون اکسی توسین شده و برای تولید شیر بسیار مهم است.
کلام آخر
کم بودن شیر مادر یکی از اصلیترین دغدغههایی است که معمولا مادران شیرده در دوران شیردهی خود با آن روبهرو میشوند. در این مطلب تلاش کردیم تا شما را با علت کم بودن شیر مادر آشنا کنیم و راهکارهایی کاربردی برای افزایش شیردهی به شما پیشنهاد دادیم. به نظر شما اصلیترین دلیل کم بودن شیر مادر چیست؟ بهترین راهکار برای افزایش شیردهی مادران کدام است؟
سوالات متداول
علت کم بودن شیر مادر در طب سنتی چیست؟
درست نبودن نحوه شیر دادن به نوزاد، کاهش تعداد دفعات شیر دادن، کم بودن مدت زمان شیر خوردن نوزاد از مهم ترین دلایل کم بودن شیر مادر از نگاه طب سنتی است.
آیا داروهای گیاهی برای افزایش شیر مادر موثر هستند؟
برخی داروهای گیاهی ممکن است به افزایش شیر مادر کمک کنند، اما قبل از مصرف هر دارویی با پزشک یا مشاور شیردهی مشورت کنید.
منبع: utswmed
